افريقا را ديده ، در وصف بنى مزغّنا مىنويسد : ديوار دارد و در ساحل درياست . بازارهاى فراوانى دارد . آب شرب مردم از چشمه‌هاى آب جارى در ساحل درياست . در اطراف شهر بيابانى بزرگ و وسيع و گرد شهر كوههايى است كه بربرهاى فراوان در آن به سر مىبرند و سرمايه اصلى آنها گاو و گوسفند است . آنان عسل فراوانى كه از مصرفشان بيشتر است به دست مىآورند و با روغن و انجير زيادى كه دارند به شهر قيروان و ساير جاها صادر مىكنند . جزيره‌اى نيز در نزديك خويش دارند كه هنگام حملهء دشمن به آن پناه برده ، در آنجا در كمال امنيت به سر مىبرند . « 1 » مقدسى از اين جزيره با نام بنى زغنّايه يا بنى مزغنّا ياد كرده ، مىنويسد : در كرانهء درياست و بارو و چشمه‌هاى آب دارد و از آنجا به اندلس مىروند . « 2 » به نوشتهء بكرى : جزاير بنى مزغنّا بزرگ و قديم بنيان است و آثارى از دوران باستان دارد كه با آهك و گچ استوار شده و دلالت بر آن دارد كه آن مكان در روزگار گذشته پايتخت آن سرزمين بوده است و صحن گردشگاه « 3 » يا تفريحگاه آن با سنگهاى رنگى كوچك كه مانند سراميك است فرش شده و در آنها اشكال حيوانات با كارى كه انجام مىدهند ، نقش شده است و بديعترين صنعتها در آن به كار رفته و گذشت زمان هيچ تغييرى در آنها ايجاد نكرده است . در شهر بازارها و مسجد جامعى است . در شهر بنى مزغنّى كنيسهء بزرگى است كه گرد آن ديوارى از شرق به غرب كشيده شده و تا به امروز ( زمان بكرى ) باقى است و در آن ديوار نقشها و تصاويرى وجود دارد . بندرگاه شهر جاى امنى است و كشتيها از افريقيه و اندلس و ديگر مناطق به آنجا مىآيند و آب شهر از چشمهء گوارايى است . « 4 » در 473 يا 474 ق / 1080 - 1081 م مرابطين شهرهاى جبل و انشرين و الجزاير را تصرف كردند . در 543 ق / 1148 - 1149 م موحدين به بجايه حمله كردند . امير آنجا ، قائد ، از الجزاير گريخت و شهر الجزاير را تسليم موحدين كرد . « 5 » ادريسى در وصف جزاير بنى مزغنّا مىنويسد : شهر جزاير در

--> ( 1 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 77 - 78 . ( 2 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 324 . ( 3 ) . گردشگاه يا تفريحگاه ترجمه واژه ملعب است . ( 4 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 66 . ( 5 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 5 ، ص 182 و 192 .